Miecz – biała broń sieczna, charakteryzująca się prostą głownią, zwykle obosieczną (badacze średniowiecza nie uznają pojęcia miecz jednosieczny odnoszącego się do zakrzywionych mieczy - miecz prosty może być tylko obosieczny - jednosieczne są kord, tasak i szabla) i otwartą rękojeścią. W zależności od typu, miecz trzymany był jedną ręką (większość mieczy) lub dwiema rękami. Do mieczy jednosiecznych zalicza się też japońską broń sieczną typu katana, z zakrzywioną jednosieczną głownią.

Historia i zastosowanie

Miecz jest najstarszą historyczną bronią sieczną, oraz jedną z najostrzejszych broni średniowiecznych. Pierwsze miecze, wykonywane z brązu, powstawały już w epoce brązu, na terenie Chin i Egiptu. Z powodów technologicznych były wydłużone, wąskie i nadawały się głównie do pchnięć. Później miecze, wykonywane z żelaza, stały się powszechnie używaną bronią. Najdynamiczniejszy rozwój mieczy w Europie przypada na średniowiecze, kiedy stały się także symbolem stanu rycerskiego. Powstał kult miecza - z narzędzia stał się sacrum, wierność przysięgano na miecz. Bardzo często otrzymywał własne imię i noszono go przed władcami na znak władzy i sprawiedliwości. Był niezbędny przy ceremonii koronacji i pasowania na rycerza.

Pochodzenie ojcowskie określano jako "po mieczu" (w odróżnieniu od "po kądzieli" – po matce), w czasie pogrzebu ostatniego potomka męskiego łamano miecz. Według legendy, dwa nagie miecze podarował jako wyzwanie przed bitwą pod Grunwaldem w 1410 roku Ulrich von Jungingen, wielki mistrz zakonu krzyżackiego polskiemu królowi, Władysławowi Jagielle.

W bitwach w wieku XVI miecz powoli przestał być użyteczny. Ostatni znaczący typ miecza to miecz dwuręczny. Został zastąpiony przez rapier i szablę.

Rodzaje mieczy

• miecze jednoręczne:
  • chopesz- staroegipski miecz królewski
  • jian - długi miecz chiński
  • gladius – krótki miecz rzymski
  • spatha – długi miecz rzymski (kawaleryjski)
  • katana – miecz japoński
  • miecz karoliński – miecz o zwężającej się głowni, krótkiej rękojeści i dużej głowicy, najpopularniejszy w "wiekach ciemnych" (VII-XI w.)
  • miecz myśliwski [zwany też łowieckim]
  • miecz sierpowy
  • sejmitar
• półtorak (zwany też bastardem)
• miecz dwuręczny
  • espadon
  • flamberg
  • claymore
  • no-dachi
• miecz katowski
• miecz poświęcany

Miecze historyczne

• Miecz świętego Piotra - pochodzący z I wieku n.e. miecz znajdujący się w skarbcu Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu
• Miecz księcia Dowmunta
• Miecze grunwaldzkie - dwa miecze wręczone przez heroldów krzyżackich Władysławowi II Jagielle pod Grunwaldem.
• Grus (Żuraw, Żurawiec) – miecz księcia Bolesława Krzywoustego
• Joyeuse – miecz Karola Wielkiego
• Szczerbiec – miecz koronacyjny królów Polski

Fikcyjne miecze

• Balmung - miecz Zygfryda w Pieśni o Nibelungach.
• Brisingr - miecz Eragona, głównego bohatera serii powieści Dziedzictwo autorstwa Christophera Paoliniego (Brisingr)
  • Zar'roc - miecz należący niegdyś do Morzana, później Eragona, a następnie Murtagha (Najstarszy)
• Buster Sword - miecz należący do bohaterów (kolejno: Angeal Hewley, Zack Fair i Cloud Strife) Crisis Core: Final Fantasy VII oraz Final Fantasy VII.
• Durandal - miecz hrabiego Rolanda (Pieśń o Rolandzie).
• Excalibur, Eskalibur - miecz króla Artura.
• Glamdring - miecz Gandalfa z cyklu powieści J. R. R. Tolkiena (Hobbit, czyli tam i z powrotem i Władca Pierścieni).
  • Herugrim - miecz króla Rohanu, Théodena (Dwie Wieże - drugi tom Władcy Pierścieni).
  • Narsil (przekuty na nowo jako Andúril) - miecz królów Gondoru, którym zdobyto Jedyny Pierścień (Drużyna Pierścienia - pierwszy tom Władcy Pierścieni).
  • Gurthang - wcześniej nazywany Anglachelem, miecz Belega Cuthaliona a później Túrina, wykuty przez Ciemnego elfa Eola.
  • Anguirel - bliźniaczy miecz Anglachela, miecz Eola.
  • Aranruth - "Gniew Króla", miecz króla Thingola.
  • Orcrist - miecz należący do Thorina (Hobbit).
  • Żądło - miecz wykuty przez szlachetne elfy z Gondolinu; przeszedł w posiadanie Bilba Bagginsa, a potem Froda Bagginsa (Hobbit, Drużyna Pierścienia - pierwszy tom Władcy Pierścieni).
• Jaskółka - miecz Ciri z sagi o wiedźminie Andrzeja Sapkowskiego.
  • Sihil - Miecz podarowany Geraltowi przez Zoltana Chivaya z sagi o wiedźminie Andrzeja Sapkowskiego.
• Miecz Prawdy - Magiczna broń Poszukiwaczy Prawdy z powieści fantasy Miecz Prawdy, napisanych przez Terry'ego Goodkinda.
• Ostrze Mrozu - miecz księcia Arthasa, jednego z bohaterów świata Warcraft.
• Skalpel - miecz Szarego Kocura z opowiadań o Fafrydzie i Szarym Kocurze Fritza Leibera.
• Stormbringer - miecz Elryka z Menlibone (Michael Moorcock).
• Uriziel - miecz odnaleziony przez Bezimiennego w świątyni Śniącego w grze Gothic.
• świetlny - broń używana przez Sithów i Jedi w świecie Gwiezdnych Wojen.
• Terminus Est - katowski miecz Severiana w świecie Urth. Severian interpretuje nazwę miecza w sposób następujący "tu przebiega linia podziału". Gene Wolfe
• Zanpakutō (w angielskiej wersji zwany Soul Slayer, w polskiej Pogromcą Dusz) - broń którą posługują się Shinigami występujący w mandze Bleach (Tite Kubo)
• Zerwikaptur - miecz Longinusa Podbipięty, jednego z bohaterów Ogniem i mieczem Henryka Sienkiewicza.
• Zulfikar - miecz proroka Mahometa, jeden z symboli Islamu.

Literatura dodatkowa

• H. Bonnet, Die waffen der Volker das alten Orients, Leipzig 1926.
• Antoni Romuald Chodyński, Militaria malborskie, Malbork 1991.
• Antoni Romuald Chodyński, Zbrojownie Malborskie, Malbork 1978.
• Wł. Dziewanowski, Zarys dziejów uzbrojenia w Polsce, Warszawa 1935.
• J. Fogel, Studia nad uzbrojeniem ludności kultury łużyckiej w dorzeczu Odry i Wisły, Poznań 1979.
• M. Głosek, A. Nadolski, Miecze średniowieczne z ziem polskich, Łódź 1970.
• M. Głosek, Znaki i napisy na mieczach średniowiecznych w Polsce, 1973.
• M. Głosek, Miecze środkowoeuropejskie z X-XV w., Warszawa 1984.
• L. Kajzer, Uzbrojenie i ubiór rycerski w średniowiecznej Małopolsce w świetle źródeł ikonograficznych, Wrocław 1976.
• Wł. Kwaśniewicz, 1000 słów o broni białej i uzbrojeniu ochronnym, Warszawa 1989.
• J. Łepkowski, Broń sieczna w ogóle i w Polsce uważana archeologicznie, Kraków 1857.
• A. Nadolski, Polska broń broń biała, Wrocław 1974.
• M. Pawłowska, Broń biała – sieczna w zbiorach Muzeum Okręgowego w Toruniu, Toruń 1986.
• W. E. Radzikowski, Szczerbiec miecz bolesławowski, Kraków 1898.
• Z. Wawrzonkowska, Uzbrojenie i ubiór rycerski Piastów Śląskich od XII do XIV w., Łódź.
• Gerald Weland, Poradnik kolekcjonera. Miecze, szable i sztylety, Warszawa 2003
• Wł. Wojciechowski, Broń pierwotna i starożytna w Polsce, Warszawa 1973.
• Z. Żygulski jun., Broń w dawnej Polsce, Warszawa 1975.
• Z. Żygulski jun., Broń starożytna, Warszawa 1998.
• Z. Żygulski jun., Broń wschodnia. Warszawa 1983.
• Z. Żygulski, M. Gradowski, Słownik uzbrojenia historycznego, Warszawa 2000, ISBN 83-01-12390-7.

Zobacz też

• Sztylet
• Szabla

Linki zewnętrzne

• The Oakeshott Institute (ang.)